Thận ứ nước hay giãn thận của thai nhi có thể được chẩn đoán rất sớm từ 3 tháng đầu thai kỳ. Tình trạng này rất thường gặp tại các trung tâm siêu âm chẩn đoán trước sinh, có thể lên tới 1% tại thai nam và 0,5% ở thai nữ trong số toàn bộ các thai nhi được chẩn đoán và thường không đi kèm với các bất thường khác của thai nhi.
Nguyên nhân do đâu?
Có nhiều nguyên do gây giãn thận từ thời kì bào thai, nhưng rất nhiều là không có nguyên nhân cụ thể.
Giãn thận sinh lý: Tình trạng giãn thận chỉ là thoáng qua tại thời điểm siêu âm. Đa số các trường hợp giãn thận phát hiện từ thời kì bào thai là thuộc trường hợp này. Tình trạng giãn sẽ không nâng cao thêm hoặc dần nỗ lự qua thời gian, có thể tới một vài năm sau khi trẻ sinh ra.
Một số hình ảnh tắc nghẽn đường niệu.
Giãn thận do tắc nghẽn niệu quản. Vị trí thường gặp nhất là tại vị trí nối giữa bể thận và niệu quản, tỉ lệ gặp là 1/1.000 trẻ. Vị trí niệu quản đổ vào bàng quang, tỉ lệ gặp khoảng 1/2.500 trẻ.
Tắc nghẽn niệu đạo: Tắc nghẽn niệu đạo lâu ngày sẽ làm bàng quang căng, không co bóp đẩy nước tiểu ra ngoài được, dần dần ảnh hưởng tới niệu quản và bể thận.
Thận - niệu quản đôi: Bình thường mỗi người chỉ có một thận - 1 niệu quản tại một bên cơ thể, tuy nhiên, có khoảng 1% số người có không ít hơn một niệu quản xuất phát từ 1 thận, trường hợp này gọi là thận - niệu quản đôi. Hầu hết đều không có triệu chứng gì và không ảnh hưởng tới sức khỏe. Tuy nhiên, tắc nghẽn của niệu quản và thận phụ (thông thường ở phía trên thận chính) có thể gặp ở 1/5.000 trẻ. Siêu âm chẩn đoán trước sinh có thể thấy hình ảnh giãn một phần thận. Niệu quản phụ này thường bị tắc ở vị trí đổ lạc chỗ về bàng quang, gây giãn niệu quản ngoằn ngoèo và túi phình chèn về lòng bàng quang.
Thận đa nang: Thận đa nang có nguyên nhân do sự tắc nghẽn hoàn toàn của niệu quản từ thời kỳ bào thai, thận đa nang không thể bài tiết nước tiểu và không phát triển bình thường. Thông thường chỉ gặp tại một bên thận và thận bên kia thường phát triển mạnh để bù trừ nên chức năng thận tổng thể vẫn hoàn toàn bình thường.
Trào ngược bàng quang - niệu quản: Gặp tại 5 - 25% số trường hợp phát hiện giãn thận trước sinh. Sự trào ngược kéo dài có thể làm giãn niệu quản, bể thận và làm cho trẻ có nguy cơ cao bị nhiễm khuẩn đường tiết niệu.
Theo dõi trong thời kỳ bào thai
Trong phần nhiều các trường hợp, chỉ cần theo dõi bằng siêu âm trong suốt thời kỳ thai nhi. Quá trình mang thai sẽ không bị ảnh hưởng gì bởi tình trạng này, cũng như thời gian dự kiến sinh, phương pháp sinh (đẻ thường hay đẻ mổ). Tuy nhiên, các bà mẹ cần ghi nhớ tình trạng của con để thông báo cho bác sĩ siêu âm chẩn đoán trước sinh mỗi khi đi kiểm tra. Và tốt nhất, nên sinh ở các cửa hàng y tế lớn, có điều kiện chẩn đoán và hội chẩn với các bác sĩ ngoại nhi ngay từ lúc bé mới sinh ra đời.
Theo dõi sau sinh
Sau khi bé được sinh ra, ở các bệnh viện sản lớn, luôn luôn có các bác sĩ chuyên khoa sơ sinh sẽ thăm khám cho bé, mục đích là để phát hiện sớm các dị tật bẩm sinh nếu như có (ẩn tinh hoàn, lỗ đái thấp, thoát vị bẹn,...).
Bé cần phải siêu âm kiểm tra dị tật bẩm sinh hệ tiết niệu trong vòng 1 tuần đầu sau sinh, tốt nhất là về ngày thứ 3 để đánh mức chi phí mức độ giãn thận và tắc nghẽn đường tiết niệu. Không nên tiến hành siêu âm quá sớm, bởi vì trẻ sơ sinh trong những ngày đầu sẽ diễn ra sự mất nước sinh lý, bể thận có thể tự nhỏ đi vì thế nên không phản ánh đúng tình trạng bệnh lý ví dụ có. Dựa trên kết quả siêu âm, bác sĩ chuyên khoa ngoại nhi sẽ đánh giá và đưa ra phương pháp điều trị thích hợp.
Điều trị thế nào?
Trẻ bị trào ngược bàng quang - niệu quản có thể cần được điều trị kháng sinh dự phòng để đề phòng bệnh lý nhiễm khuẩn tiết niệu, thời gian điều trị phụ thuộc về tình trạng trào ngược và được quyết định bởi bác sĩ.
Có thể trẻ sẽ cần được phẫu thuật nếu như có dấu hiệu rõ ràng của sự tắc nghẽn đường tiết niệu, siêu âm kiểm tra phát hiện tình trạng giãn thận nặng lên, kết hợp với các triệu chứng của nhiễm khuẩn tiết niệu tái đi tái lại nhiều lần.
Với trẻ bị thận đa nang, thận bên kia phần nhiều thông thường và đảm bảo đủ chức năng. Trừ khi thận này gây triệu chứng, ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ (ví dụ như quá to gây chèn ép về phổi hoặc đường tiêu hóa hoặc nghi ngờ trở nên khối u,...), không thì có thể điều trị bảo tồn, không cần thiết can thiệp phẫu thuật lúc trẻ còn quá nhỏ. Bác sĩ sẽ theo dõi tình trạng thận trong vòng 6 tháng đến 1 năm và quyết định cắt bỏ lúc thích hợp.
ThS.BS. Trần Đức Tâm (Khoa Ngoại Nhi và Sơ sinh - BV Việt Đức)
0 comments:
Post a Comment